Quá trình hình thành và phát triển nền kinh tế thị trường tất yếu kéo theo quá trình hình thành và phát triển đồng bộ các loại thị trường như: thị trường vốn, thị trường chứng khoán, thị trường tư liệu sản xuất, thị trường sức lao động,… Trong đó, thị trường sức lao động là một trong những thị trường yếu tố sản xuất, là một bộ phận không thể thiếu trong hệ thống đồng bộ các thị trường, là đầu tàu để kéo theo sự chuyển động của các thị trường khác. Phát triển thị trường sức lao động là một trong những mục tiêu quan trọng, là cơ sở để đảm bảo sự phát triển nhanh, vững chắc về kinh tế - xã hội và nâng cao hiệu quả giải việc làm. Những năm qua thị trường sức lao động ở nước ta đã hình thành nhưng nói chung vẫn đang chập chững những bước đi đầu tiên - gần như hoàn toàn tự phát và còn nhiều yếu kém. Trong dự thảo “Chiến lược phát triển thị trường lao động Việt Nam giai đoạn 2011 – 2020” của Bộ Lao động Thương binh và Xã hội đã chỉ ra những yếu kém, bất cập của thị trường lao động Việt Nam: lao động chủ yếu làm việc trong khu vực nông nghiệp, năng suất thấp, nhiều rủi ro; về cơ bản Việt Nam vẫn là một thị trường dư thừa lao động trong nông nghiệp, nông thôn với chất lượng cung lao động thấp, phân bố chưa hợp lý và khả năng di chuyển còn bị hạn chế; cầu lao động thấp về số lượng và vẫn còn một tỷ lệ lớn lao động làm việc trong các nghề giản đơn, không đòi hỏi chuyên môn kỹ thuật, khu vực làm công ăn lương phát triển chậm; tuy tỷ lệ thất nghiệp khá thấp, tỷ lệ thiếu việc làm vẫn còn khá nghiêm trọng và 2/3 đến 3/4 số việc làm là không bền vững, nguy cơ có việc làm mà vẫn nghèo cao; hệ thống luật pháp về thị trường lao động chưa đầy đủ; cơ sở hạ tầng của thị trường lao động chưa phát triển đồng bộ dẫn đến khả năng kết nối cung cầu lao động kém; có sự mất cân bằng nghiêm trọng giữa cung và cầu lao động, mặc dù thiếu việc làm chiếm tỷ lệ lớn, nhưng một số ngành nghề, địa phương… không tuyển được lao động; thiếu chính sách phù hợp để quản lý di chuyển lao động trong nước và quốc tế; chưa thiết lập hệ thống quan hệ lao động hiện đại dựa vào cơ chế đối thoại, thương lượng hiệu quả giữa các đối tác xã hội; hệ thống giáo dục, hướng nghiệp và đào tạo chưa đáp ứng được nhu cầu của thị trường lao động, đặc biệt là đối với lao động yêu cầu kỹ năng cao; một bộ phận lớn người lao động chưa được bảo vệ trong thị trường; thị trường lao động bị phân mảng, có sự phân cách lớn giữa thành thị-nông thôn, vùng động lực phát triển kinh tế-vùng kém phát triển, lao động không có kỹ năng-có kỹ năng... Những yếu kém, bất cập này của thị trường lao động đã ảnh hưởng đến năng suất lao động của Việt Nam. Theo báo cáo “Xu hướng lao động và xã hội Việt Nam 2009 – 2010” của tổ chức lao động quốc tế (ILO) so sánh về năng suất lao động của 133 quốc gia trên thế giới: Singapore đứng thứ 3, Malaysia thứ 24, Thái Lan thứ 36, Indonesia thứ 54, Việt Nam thứ 75. Trong thập kỷ vừa qua, đầu tư vốn đã góp 55% tăng trưởng kinh tế của Việt Nam, cao gấp 3 lần so với mức đóng góp của lao động. Trong khi đó, vai trò của yếu tố năng suất tổng hợp (TFP) như hiệu suất sử dụng vốn, tiến bộ công nghệ và phát triển nguồn nhân lực còn tương đối hạn chế. Tóm lại, các nỗ lực sử dụng hiệu quả nguồn nhân lực là rất quan trọng góp phần tăng năng suất lao động và thúc đẩy tăng trưởng kinh tế. Do đó, phát triển thị trường lao động Việt Nam giai đoạn 2011 – 2020 phải đáp ứng mục tiêu tăng trưởng bền vững, hỗ trợ tăng trưởng, nâng cao sức cạnh tranh của nền kinh tế và phát triển con người. Để thực hiện được mục tiêu chung đó, các địa phương trong cả nước đều phải nỗ lực phát triển thị trường lao động của địa phương dựa trên điều kiện riêng của mình để tạo ra sự tăng trưởng kinh tế cao và nâng cao năng lực cạnh tranh của địa phương, góp phần nâng cao năng lực cạnh tranh của đất nước trong bối cảnh toàn cầu hóa hiện nay.   

Bình Dương là một trong những tỉnh có tốc độ tăng trưởng kinh tế nhanh trong vùng Đông Nam Bộ và Kinh tế trọng điểm phía Nam. Tốc độ tăng trưởng đạt bình quân 13,6%/năm thời kỳ 2006-2010. GDP bình quân đầu người tăng lên đáng kể, đạt 27,4 triệu đồng, tăng 1,9 lần so với năm 2005. Là tỉnh năng động về kinh tế; thu hút nhiều về đầu tư nước ngoài. Chỉ số năng lực cạnh tranh cấp tỉnh (PCI) cao hàng đầu cả nước. Bình Dương có 27 khu công nghiệp đang hoạt động, đã thu hút trên 8.500 dự án đầu tư, trong đó có trên 2.000 dự án đầu tư nước ngoài với tổng vốn 11 triệu USD. Vì vậy, nhu cầu về lao động nghề hàng năm của các doanh nghiệp ở Bình Dương rất cao. Mỗi năm Bình Dương đã thu hút từ 400-500 dự án đầu tư trong và ngoài nước; tổng nhu cầu lao động của các thành phần kinh tế từ 30.000 đến 40.000 lao động/năm. Những chỉ số này cho thấy những năm qua Bình Dương là một trong những địa phương có thị trường lao động phát triển mạnh mẽ. Tổng nguồn cung lao động của tỉnh Bình Dương năm 2010 ước khoảng 1.193.500 người, chiếm 77,0% dân số. Lao động thực tế đang làm việc trong các ngành kinh tế quốc dân của tỉnh Bình Dương tăng nhanh, từ 722.518 người (năm 2005) lên 997.118 người ước năm 2010, chiếm tỷ trọng cao, đến năm 2010, ước khoảng 82% tổng nguồn lao động.. Tỷ trọng lao động do địa phương quản lý chiếm trên một nửa tổng lực lượng tham gia lao động và có xu hướng giảm từ 60,0% (năm 2005) xuống 55,0% (năm 2010). Lực lượng lao động từ các nơi khác đến có tốc độ tăng trung bình cao gần gấp hai lần lao động địa phương, (9,1%/năm so với 4,8%/năm). Tỷ trọng lao động từ các nơi khác đến so với tổng lao động làm việc trong các ngành kinh tế quốc dân có xu hướng tăng, từ 40,0% (năm 2005) lên 45,0% (ước năm 2010). Điều này chứng tỏ Bình Dương là “vùng đất lành” thu hút một lượng lớn lao động nhập cư từ các tỉnh về đáp ứng nhu cầu lao động trên địa bàn tỉnh.

Tuy nhiên, theo số liệu tổng điều tra 1/4/2009: lực lượng lao động không có trình độ kỹ thuật còn rất cao, chiếm 88,2%, cao hơn trung bình toàn Vùng Đông Nam Bộ, đứng thứ tư trong 6 tỉnh: xấp xỉ Đồng Nai, cao hơn tỉnh bà Rịa-Vũng Tàu và thành phố Hồ Chí Minh (85,6% và 80,5%). Điều này cho thấy lực lượng lao động Bình Dương chiếm một tỷ lệ lớn là lao động chân tay, có trình độ chuyên môn nghiệp vụ thấp. Trong bối cảnh chung các địa phương trong cả nước đều đang đẩy mạnh phát triển công nghiệp tại địa phương tạo ra một dòng di cư ngược của những người lao động nhập cư trở về quê làm việc tạo nên sự thiếu hụt nghiêm trọng nguồn cung lao động cho các doanh nghiệp tại tỉnh Bình Dương. Mặt khác, sự cạnh tranh thu hút sử dụng nguồn nhân lực chất lượng cao giữa các địa phương trong và ngoài vùng đang diễn ra mạnh là nhân tố ảnh hưởng đến sự ổn định của thị trường lao động ở Bình Dương. Thực tế này trở thành “rào cản” phát triển kinh tế và đầu tư nước ngoài ở Bình Dương.

Do đó, để thúc đẩy phát triển kinh tế bền vững trên địa bàn Tỉnh, một giải pháp quan trọng là phát triển thị trường lao động chất lượng cao để tạo ra lợi thế cạnh tranh trong việc thu hút vốn và lao động. Để phát triển thị trường lao động Bình Dương theo tôi nên tập trung vào một số điểm sau:

-         Thứ nhất, đẩy mạnh chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo hướng tăng dần tỷ trọng ngành công nghiệp và dịch vụ, giảm dần tỷ trọng ngành nông nghiệp. Trong ngành công nghiệp ưu tiên phát triển những ngành thâm dụng khoa học kỹ thuật, thâm dụng lao động kỹ thuật cao vì nếu cứ duy trì một cơ cấu kinh tế thâm dụng nhiều lao động sẽ khiến cho Tỉnh gặp rất nhiều khó khăn do thiếu hụt lao động. Gắn liền với chuyển dịch cơ cấu kinh tế là phải chuyển dịch cơ cấu lao động, nâng cao chất lượng đào tạo, có chế độ thu hút, đãi ngộ với những lao động có trình độ chuyên môn nghiệp vụ.

-         Thứ hai, thiết lập hệ thống thông tin thị trường lao động lành mạnh để hỗ trợ quá trình ra quyết định của người lao động và người sử dụng lao động có đầy đủ thông tin, tạo điều kiện kết nối cung – cầu lao động.

-         Thứ ba, phải có cơ chế hỗ trợ lao động nhập cư hưởng đầy đủ các quyền lợi theo qui định của luật pháp vì lao động nhập cư chiếm một tỷ lệ lớn và góp một phần quan trọng cho sự phát triển của địa phương.

Bên cạnh đó, phải cải thiện môi trường hợp tác giữa đại diện của người lao động (tổ chức Công đoàn) và đại diện người sử dụng lao động (Phòng Thương mại và Công nghiệp VN, Liên minh các Hợp tác xã VN) trong cơ chế ba bên nhằm lành mạnh hóa quan hệ lao động, góp phần vào sự phát triển lành mạnh và bền vững của thị trường lao động Tỉnh Bình Dương./.

Cùng danh mục

• Hội thảo khoa học
• Thị trường sức lao động và những vấn đề đặt ra đối với tỉnh Bình Dương
• Một số ý kiến của Sở Khoa học và Công nghệ tỉnh Bình Dương
• Chính sách phát triển thị trường sức lao động của Singapore, bài học kinh nghiệm đối với Bình Dương
• Phát triển thị trưởng sức lao động ở Bình Dương và những giải pháp
• Hội thảo
• Khách tham dự hội thảo
• Thực trạng và các dự báo về việc thu hút và sử dụng nguồn lao động ở tỉnh Bình Dương
• Thị trường sức lao động thực trạng và giải pháp